حتماً برایتان پیش‌آمده کتابی را دقیق خوانده باشید و محتوای آن را هم کاملاً درک کرده باشید اما بعد از مدتی وقتی کسی دربارۀ این کتاب از شما سؤالی می‌پرسد و یا می‌خواهد تا مختصری از کتاب را برایش توضیح بدهید، کمتر چیزی از محتوای کتاب را می‌توانید به یاد بیاورید.

گاهی هم ممکن است محتوای کتاب را به یاد داشته باشید اما نتوانید به‌خوبی دربارۀ آن توضیح بدهید و آنچه می‌گویید به‌خوبی ‌نتواند حق مطلب را ادا کند.

مطمئناً علاوه بر توضیح دادن برای دیگران، ما نیاز داریم محتوای کتاب‌هایی که می‌خوانیم را به خاطر بسپاریم تا مطالعه کردن، صرفاً به یک فعالیت سرگرم‌کننده محدود نشود بلکه بتوانیم با آنچه از کتاب‌ها یاد گرفته‌ایم زندگی کنیم و در موقعیت‌های مختلف بتوانیم از آن‌ها استفاده کنیم.

پس باید راهی باشد تا به کمک آن، زمان ماندگاری محتوای کتاب در ذهنمان را بالا ببریم ضمن اینکه کیفیت آموخته‌ها همچنان حفظ شود و با فراموش‌شدن تقلیل پیدا نکند.

در اینجا چند پیشنهاد ارائه می‌شود که می‌تواند برای خواندن انواع کتاب‌های داستانی و کتاب‌های غیرداستانی مورداستفاده قرار بگیرد. با کمک این روش، می‌توانید علاوه بر یادآوری بهتر محتوای کتاب، کیفیت آنچه می‌آموزید و قرار است در عمل پیاده کنید را افزایش دهید.

 

 

۱

استفاده از انواع روش‌های یادداشت‌برداری

هر اندازه هم مفاهیم کتاب را خوب بفهمیم، تا وقتی از ابزارهایی برای به یاد سپردن آموخته‌ها استفاده نکنیم، نمی‌توانیم از خودمان انتظار داشته باشیم که این مفاهیم برای مدت زمانی طولانی در حافظۀ ما بمانند.

مهم است که یادداشت‌برداری کردن را به فعالیتی خوشایند برای خود تبدلی کنید پس لازم است ببینید با کدام روش راحت‌تر و بیشتر ارتباط برقرار می‌کنید.

۷ روش نت‌برداری، عنوان مطالبی است که در آن دربارۀ چند روش خلاقانۀ یادداشت‌برداری توضیح داده‌ام.

به‌طور خلاصه این روش‌ها عبارتند از:

  • یادداشت برداری با کوتاه نوشته‌ها و علائم اختصاری
  • حاشیه‌نویسی
  • ابزار جانبی مثل نرم‌افزارها یا دفترچه‌های یادداشت
  • یادداشت برداری با کمک رنگ‌ها
  • کشیدن جدول
  • کشیدن نقشه ذهنی کتاب
  • بازنویسی به زبان خود

برای آشنایی هرچه بهتر با این روش‌ها می‌توانید به اینجا مراجعه منید و از روشی که با آن ارتباط بهتری برقرار می‌کنید، استفاده نمایید.

۲

کشیدن نقشۀ مفهومی کتاب

می‌خواهیم برای کتابی که می‌خوانیم یک نقشۀ مفهومی بکشیم یعنی نموداری تک‌صفحه‌ای ترسیم کنیم تا با یک نگاه نقشۀ کلی کتاب را درک کنیم. برای این کار لازم است گام‌های زیر را طی کنیم.

  • موقع مطالعه کردن حواستان به رئوس مطالب باشد و بدانید که بخش‌های کلیدی کتاب به کدام مفاهیم برمی‌گردد.
  • این موضوعات کلیدی را با علامتی در متن کتاب مشخص کنید.
  • بازهم ریزتر نگاه کنید و ببینید در مورد هر موضوع کلیدی که علامت زدید، چه مفهومی وجود دارد که آن را به‌خوبی شفاف می‌کند. این مفاهیم را با علامتی متفاوت از علامت قبلی در متن کتاب مشخص کنید.
  • بعد از اتمام کتاب، برگۀ بزرگی بردارید و عنوان کتاب را وسط آن در دایره‌ای ترسیم کنید.
  • موضوعات کلیدی یا رئوس محتوا را در دایره‌هایی اطراف این دایرۀ مرکزی و در حد یکی دو کلمه بنویسید و آن‌ها را به دایرۀ مرکزی وصل کنید.
  • حالا مفاهیمی که این رئوس محتوا را شفاف می‌کنند در دایره‌هایی در اطراف محتوای مربوطه رسم کنید و با خطی آن را وصل کنید.

حالا شما نقشه‌ای دارید که با یک نگاه می‌توانید رئوس اصلی محتوا، مفاهیم کلیدی و ارتباط آن‌ها را به هم تشخیص بدهید.

 

 

نکتۀ مهم:

اگر محتوای کتاب ازنظر بُعد زمانی مهم است و توالی موضوعات مطرح‌شده در فهم کتاب مؤثر است، لازم است نموداری ترسیم کنید که این ترتیب محتوایی را حفظ کند.

خصوصاً در کتاب‌های داستانی که توالی اتفاقات مهم است شما به کشیدن چنین نموداری بیشتر نیاز خواهید داشت.

توجه کنید که در کتاب‌های داستانی، به‌جای رئوس اصلی محتوای کتاب که در بالا گفته شد، شما اسامی شخصیت‌ها را می‌نویسید و اتفاقات مهمی که برای هرکدام افتاده را در اطراف آن یادداشت می‌کنید.

پس اگر توالی زمانی محتوای کتاب مهم است، نمودار را به شکل افقی ترسیم کنید به‌طوری‌که از سمت چپ کاغذ شروع شود و طوری پیش برود که رئوس اصلی مطالب در کتاب‌های غیرداستانی (شخصیت‌ها در کتاب داستانی) به ترتیبی که در شکل‌گیری محتوای کلی کتاب نقش دارند در نمودار ترسیم شوند.

 

با کشیدن این نمودار، شما سندی دارید ازآنچه آموخته‌اید و محتوای کتاب را به حد نموداری یک‌صفحه‌ای خلاصه کرده‌اید. در مراجعات بعدی به‌راحتی می‌توانید این نمودارها را در ابتدای هر کتابتان ببینید و در سریع‌ترین زمان، محتوای کتاب را یادآوری کنید.

 

۳

گفتن از کتاب برای دیگران

یکی از بهترین روش‌های یادگیری، یاد دادن است.

اگر می‌خواهید مطلبی بیشتر در حافظتان بماند و برایتان بهتر جا بیفتد، می‌توانید آن را برای دیگران توضیح دهید.

وقتی کتابی را می‌خوانید و با محتوای آن ارتباط برقرار می‌کنید، موقعیتی را فراهم کنید تا دربارۀ کتاب برای دیگران بگویید. این کار کمک می‌کند تا زمانی که مشغول مطالعه کردن هستید، بادقت بیشتری بخوانید و بعد از اینکه کتاب تمام شد، مطالب را در ذهن خود مرور کنید تا برای حرف زدن راجع‌به آن‌ها آماده‌تر شوید.

خوب است سؤالاتی را از قبل آماده کنید ت وقتی مشغول مطالعه کردن هستید، هدفمندتر و دقیق‌تر پیش بروید.

این سؤالات می‌توانند کمک‌کننده باشند:

  • کتاب دربارۀ چیست؟
  • مهم‌ترین نکاتی که نویسنده به آن‌ها پرداخته، کدامند؟
  • بخش‌های اصلی کتاب شامل چه موضوعاتی است؟
  • آموزه‌های کتاب به درد چه کسانی می‌خورد؟
  • مهم‌ترین نقشی که این کتاب می‌تواند در زندگی فردی داشته باشد چیست؟
  • محتوای کلی کتاب از کجا شروع شده و به کجا رسیده است؟
  • محتوای هر بخش از کتاب با چه ترتیبی بیان شده‌اند؟
  • پیام‌ها و نتایجی که نویسنده به آن‌ها رسیده چه چیزهایی هستند؟

 

۴
دربارۀ کتابی که می‌خوانید، بنویسید

یکی از بهترین راه‌ها برای به یاد سپردن مطالب کتاب این است که آن را به زبان خودمان بنویسیم.

هرآنچه از کتاب دریافت می‌کنیم و می‌فهمیم را می‌شود در قالب محتوایی ساده و به زبان خودمان بازنویسی کنیم.

وقتی کتاب را به زبان خودمان بازنویسی می‌کنیم، مطمئناً چیزهایی به آن می‌افزاییم، نظرات شخصی خود را وارد می‌کنیم و محتوای کتاب را از زاویه‌ای که دوست داریم می‌بینیم و بررسی می‌کنیم. از اینرو بهتر می‌توانیم آن را درک کنیم و به یاد بسپاریم.

یکی از بهترین کارهای دیگری که در این زمینه می‌توانیم انجام دهیم این است که در رسانه‌ای که داریم، دربارۀ کتاب بنویسیم. به عنوان مثال به طور مرتب، پست‌هایی را در وبلاگ خود منتشر کنیم و دربارۀ کتاب‌هایی که می‌خوانیم در ان بنویسیم.

وقتی دربارۀ کتاب می‌نویسیم و این نوشته‌ها را منتقل می‌کنیم، مطمئناً متعهدانه و دقیق‌تر خواهیم خواند و تلاش بیشتری می‌کنیم تا خوانده‌ها را با نظمی مشخص در ذهن جای دهیم تا هر چه بهتر بتوانیم آن‌ها را تبدیل به کلمه کنیم و در اختیار دیگران هم قرار بدهیم.

همین‌طور می‌توانیم دربارۀ موضوعات مرتبط با محتوای کتاب، مطالبی را بنویسیم و منتشر کنیم. این نوشته‌ها دیگر به فضای کتاب محدود نمی‌شوند و فراتر از آن می‌روند. حالا در این نوشته‌ها می‌توانیم از محتوای کتاب استفاده کنیم و در تأیید حرف‌های خود، قسمت‌هایی از کتاب را عنوان کنیم.